Қазақ халқының салт-дәстүріндегі ең әсерлі әрі жүректі тебірентер сәттердің бірі — қара шаңырақтан қиылып, өзге босағаға аттанған қыз баласын шығарып салу рәсімі. Бұл шақта әрбір қонақ пен жақын адам ақжарма көңілден шыққан жүрекжақты лебізін білдіріп, жаңа өмір баспалдағына қадам басқан жас жұбайларға бата беруге асығады. Дұрыс таңдалған әрі жүректен шыққан қыз ұзатуға тілек жас шаңырақтың іргесінің берік болуына, жас жұбайлардың өзара түсіністігі мен сыйластығына негіз қалайды.
Бұл бетте сіздер үшін той дастарқаны басында немесе бата беру рәсімінде айтуға өте қолайлы ерекше әрі әдеби көркем тілектер жинағын дайындадық. Мұнда әр түрлі пішіндегі, атап айтқанда, қыз ұзатуға тілек қысқаша, мазмұнды ұзақ баталар, әуезді жыр жолдары және жүрекке жетерлік қыз ұзатуға тілек өз сөзімен айтуға арналған нұсқалар топтастырылды.
Қысқа тілектер
Алтыным, бүгінгі ақ жолың жарқын болсын, баратын жеріңде бағың жанып, отбасының ұйытқысы ата біл.
Жаңа отауыңның шаңырағы шаттыққа толып, жарыңмен бірге қол ұстасып ғұмыр бойы бақытты өмір сүр.
Ата-ананың үмітін ақтап, барған жеріңде бағың таймас жұлдыздай жарқырай бер, ақ гүлім.
Жүрегіңнің жылуын жаңа отбасыңа сыйлап, қазақы тәрбие мен имандылықтың үлгісі бола біл.
Ақ көйлек киген аруым, жолың әрдайым ашық болып, махаббат пен сыйластыққа толы ғұмыр кеш.
Шаңырағыңның берекесі кетпей, жарыңның сенімді тірегі, аяулы жары бола бер, қымбаттым.
Ұзақ тілектер
Аяулы қызымыз, бүгін сен ата-ананың алтын ұясынан ұшып, өзіңнің жеке өміріңнің парағын ашып отырсың. Баратын жеріңнің суық желдеріне шалынбай, жұпар шашқан гүлдей жайнап жүр. Жаңа түскен шаңырағыңның қадірлі келіні, адал жар, болашақта ардақты ана атануыңа шын жүректен тілектеспіз. Екі жастың арасындағы сыйластық пен махаббат ешқашан сөнбесін.
Қадірлі жас жұбайлар, бүгінгі қуаныштарыңыз мәңгілікке жалғассын. Қыз баланы өсіріп, қанаттандырып, осындай бақытты күнге жеткізген ата-ананың көз жасы тек қуаныш пен мақтаныштың жасы болсын. Келін боп түскен шаңырағыңның отын өшірмей, әрбір таңын күлкімен қарсы алатын мейірімді жүректі иесі бол. Жолың әрдайым ақ, ниетің таза болсын.
Ақ маңдайлы ару қызыбыз, бүгін сен өзге ортаға барып, өз алдына жеке отау иесі атанасың. Жолдарың әрқашан ашық болып, өмірлік серігіңмен бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарып өмір сүріңдер. Ата-ананың тәрбиесін ақтайтын, ағайынның алдында абыройың асқақтайтын инабатты келін болғайсың. Әр күнің қуаныш пен шаттыққа толы болсын.
Қымбатты біздің аруымыз, бүгінгі ұзату тойың баршамыздың жүрегімізге қуаныш пен қимастық сезімін қатар ұялатып отыр. Алайда бұл — жаңа өмірдің, жаңа белестің бастауы. Жаңа отбасының босағасын аттағанда, жүрегіңдегі мейірім мен жылуды аяма. Екі жастың ортасындағы махаббат уақыт өткен сайын берік болып, шаңырақтарың әрқашан шаттыққа толсын.
Ардақты қызымыз, сенің бүгінгі ақ жолға шыққан сәтің барлық жақындарыңның жүрегін тебірентті. Келешекте өз орныңды тауып, жарыңның сеніміне ие болып, отбасының берекесін сақтайтын парасатты ару бол. Ата-ананың үмітін ақтап, өмірден өз бақытыңды тауып, ғұмыр бойы қол ұстасып бірге жүрулеріңе тілектеспіз.
Аққудай қалқып бара жатқан қызымыз, жолың әрдайым нұрға толсын. Келін боп түскен шаңырағыңа тек бақыт пен шаттық әкел. Жарыңның қадірін біліп, өмірлік жолыңды тек жақсылықпен өрнекте. Ата-ананың ақ батасы мен ағайынның ыстық ықыласы сені әрқашан қорғап жүрсін, бақытты бол.
Өлең түріндегі тілектер
Ақ босаға аттап бүгін барасың,
Жаңа өмірдің ашылды жаңа парағы.
Бақытты бол, ардақты ақ маңдай қыз,
Жарқырасын өміріңнің шырағы.
Ақ көйлек киіп сәнді қыз бала,
Қимастықпен шығардық ортаға.
Баратын жерің бақытқа толсыншы,
Шуақ шашсын жаңа отауға, ордаға.
Ата-ананың үмітін ақтап әрдайым,
Шаттыққа толсыншы сенің маңайың.
Ақ тілекті арнаймын бүгін саған,
Нұрға бөленсін өмірлік сарайың.
Ұзатылып барасың ақ жолменен,
Жүректен шыққан осы бір сөз менен.
Жарыңмен бірге қол ұстасып әрдайым,
Қуанышқа бөленгін тек сенен.
Алтын ұяңды қиып ұштың бүгін,
Басталды жаңа өмірдің алтын күні.
Ақ тілегін жеткізер барлық туыс,
Балдай тәтті болсыншы әрбір түні.
Гүлдей жайнап жүре бер аяулы қыз,
Қуанышқа толы болсын барлық жылсыз.
Жаңа отаудың иесі атанып сен,
Бақыттан ешқашан да қалма құрсыз.
Өз сөзімен айтуға арналған тілектер
Балам, бүгін сенің өміріңдегі ең жауапты әрі қуанышты күн. Ата-ананың тәрбиесін көріп, өнегелі жерге бара жатырсың. Өз отауыңның түтінін түзу ұшырып, жарыңмен бірге сыйластықта өмір сүр. Жүрегіңнің қалауымен таңдаған жолың тек жақсылыққа апарсын.
Қымбатты қызымыз, біз үшін сен әрқашан кішкентай ерке қыз болып қала бересің. Бүгін міне, өскен ортаңды ауыстырып, өз отбасыңның іргесін көтеруге барасың. Жаңа үйде сыйлы болып, ата-ананың ақ батасын алып, өмірдің барлық қызығын жарыңмен бірге көруді жазсын.
Бүгінгі қуанышты күнде айтар тілегім — бақытты бол, шырақ. Әрбір басқан қадамың оң болып, жаңадан құрған шаңырағыңның шаттығы таусылмасын. Жарыңның аялы алақанында бақыт құшағында тербеліп, ел мақтайтын келін бол.
Ару қызымыз, ата-ананың көз қуанышы едің, енді өзге шаңырақтың бағын ашар аққуы бол. Өмір жолында кездесетін барлық қиындықты бірлікпен жеңіп, махаббат пен сыйластықты ту етіп ұстаңдар. Жолың әрқашан ашық болсын.
Жаным, бүгінгі тойың құтты болсын. Өз бақытыңды тауып, жаңа өмірге қадам басып жатырсың. Келін деген атқа лайық болып, ағайынның алдында сыйлы, жарыңның қасында қадірлі бола біл. Жүрегің әрдайым мейірімге толы болсын.
Балапаным, ұяңнан ұшып, өз бетіңше өмір жолына түсіп жатырсың. Жар таңдаудағы адалдығың мен сенімділігің ғұмыр бойы сақталсын. Шаңырағыңнан шаттық кетпей, әр күнің қуаныш пен күлкіге толы болсын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қыз ұзату тойында тілекті қашан айтқан жөн?
Тілекті негізінен тойдың орта тұсында, негізгі дәм тарту кезеңінде немесе қызды ұзатып шығарып салар алдындағы бата беру сәтінде айтқан орынды.
Қыз ұзатуға арналған тілекті қалай дұрыс дайындау керек?
Тілек жүректен шыққан шынайы сөздерден тұруы тиіс. Артық мақтаудан гөрі жас жұбайлардың болашағына бағытталған жылы лебіздер мен баталарға көбірек мән берген жөн.
Өлең түріндегі тілектерді айту міндетті ме?
Міндетті емес, алайда өлең жолдары тойдың көркін ашып, әсерлі көңіл күй сыйлайды. Егер өлең жатқа айтылса, тыңдаушылардың жүрегіне тезірек жетеді.
Қорытынды
Қыз ұзату — қазақ халқының ең қастерлі де салтанатты рәсімдерінің бірі. Осы бір айрықша күнде айтылған әрбір ақ тілек пен бата жас жұбайлардың болашағына бағыт беріп, жаңа шаңырақтың берекесін арттырады. Жүректен шыққан шынайы лебіздер әрдайым қабыл болып, жастардың өмірі бақыт пен шаттыққа толсын.